Luật bàn thắng sân khách từng là một trong những quy định gây tranh cãi nhiều nhất trong bóng đá châu Âu, đặc biệt tại các trận đấu loại trực tiếp hai lượt đi – về, từ vòng bảng cho đến các cặp đấu knock-out căng thẳng của giải đấu c1.
Suốt hơn nửa thế kỷ, quy định này đã quyết định số phận của không ít đội bóng lớn, nhưng liệu đến thời điểm hiện tại thì luật bàn thắng sân khách còn áp dụng không? Sports Atlanta sẽ giải đáp cho bạn ngay bên dưới đây.
Luật bàn thắng sân khách là gì?
Nhiều người hâm mộ mới tiếp cận bóng đá thường thắc mắc luật bàn thắng sân khách là sao mà lại có sức ảnh hưởng lớn đến vậy tại các giải đấu cúp châu Âu. Về bản chất, đây là một trong ba phương pháp được FIFA công nhận để phân định đội thắng cuộc khi hai đội hòa nhau, bên cạnh hiệp phụ và loạt sút luân lưu.
Quy định này thường xuất hiện trong các cặp đấu diễn ra theo thể thức hai lượt trận, điển hình như vòng loại trực tiếp của các giải cúp châu Âu. Nguyên tắc cốt lõi là: nếu tổng tỷ số sau hai lượt trận hòa nhau, đội nào ghi được nhiều bàn thắng hơn khi thi đấu trên sân đối phương sẽ giành quyền đi tiếp. Nói cách khác, một bàn thắng ghi được ở sân khách được xem trọng hơn, gần như “tính giá trị gấp đôi” so với bàn thắng ghi tại sân nhà trong trường hợp cần phân định thắng thua.
Đây chính là câu trả lời ngắn gọn nhất cho câu hỏi luật bàn thắng sân khách là sao: một cơ chế ưu tiên đội ghi bàn xa nhà nhằm tạo ra sự công bằng tương đối khi hai đội có tổng tỷ số cân bằng.
Ví dụ cụ thể về luật bàn thắng sân khách
Để hình dung rõ hơn cách vận hành của quy định này, hãy cùng xem qua một vài tình huống thực tế thường gặp trong các trận đấu áp dụng luật bàn thắng sân khách.
Trường hợp 1:
- Lượt đi: Đội A (sân nhà) thắng 2-1 trước Đội B.
- Lượt về: Đội B (sân nhà) thắng 1-0 trước Đội A.
Tổng tỷ số chung cuộc là 2-2, tưởng chừng cần đá thêm hiệp phụ. Tuy nhiên, Đội B đã ghi được 2 bàn trên sân khách (1 bàn ở lượt đi, 1 bàn ở lượt về), trong khi Đội A chỉ ghi được 1 bàn khi làm khách. Vì vậy, Đội B là đội giành chiến thắng chung cuộc.
Trường hợp 2:
- Lượt đi: Đội A (sân nhà) thua 0-2 trước Đội B.
- Lượt về: Đội B (sân nhà) thua 0-2 trước Đội A.
Tổng tỷ số vẫn là 2-2, nhưng lần này cả hai đội đều ghi đúng 2 bàn khi làm khách nên không bên nào có lợi thế. Trận đấu buộc phải phân định thắng thua bằng hiệp phụ hoặc loạt sút luân lưu.
Trường hợp 3:
- Lượt đi: Đội A (sân nhà) thua 2-3 trước Đội B.
- Lượt về: Đội B (sân nhà) thắng 1-0 trước Đội A.
Tổng tỷ số hòa 3-3, nhưng Đội B có 3 bàn sân khách so với chỉ 1 bàn sân khách của Đội A, nên Đội B là đội đi tiếp.
Những ví dụ trên cho thấy rõ vì sao mỗi pha lập công trên sân đối phương lại mang giá trị chiến thuật đặc biệt, đồng thời lý giải phần nào vì sao nhiều huấn luyện viên từng phàn nàn về sự thiếu công bằng của cách tính này.
Luật bàn thắng sân khách được áp dụng lần đầu khi nào?
Ít ai biết rằng luật bàn thắng sân khách đã tồn tại và song hành cùng bóng đá châu Âu trong suốt hơn nửa thế kỷ. Quy định này được giới thiệu lần đầu tại Cúp C2 (tiền thân của UEFA Cup Winners’ Cup) mùa giải 1965-66.
Cụ thể, trận đấu đầu tiên ghi nhận việc áp dụng luật này diễn ra vào tháng 11 năm 1965, giữa câu lạc bộ Dukla Prague của Séc và Budapest Honved đến từ Hungary. Với tổng tỷ số hòa 4-4 sau hai lượt trận, Budapest Honved đã giành vé đi tiếp nhờ ghi được 3 bàn trên đất Séc, nhiều hơn 1 bàn so với 2 pha lập công của Dukla Prague trên đất Hungary.
Sau thành công bước đầu, quy định này nhanh chóng được mở rộng sang European Cup – tiền thân của đấu trường champion league ngày nay – vào năm 1967 và từ đó trở thành một phần không thể thiếu trong hầu hết các giải đấu loại trực tiếp trên toàn thế giới, bao gồm cả luật bàn thắng sân khách c1 trong nhiều thập kỷ liền.
Ý tưởng ban đầu khi UEFA đưa ra quy định này có hai mục tiêu chính: thứ nhất là loại bỏ nhu cầu tổ chức trận đấu play-off trên sân trung lập tốn kém và bất tiện; thứ hai là khuyến khích các đội bóng chơi tấn công, cởi mở hơn ngay cả khi thi đấu xa nhà, thay vì chỉ tập trung phòng ngự chờ đợi.
Luật bàn thắng sân khách hiện nay còn áp dụng không?
Đây có lẽ là phần được nhiều người quan tâm nhất, bởi không phải ai cũng cập nhật kịp những thay đổi trong luật lệ bóng đá những năm gần đây. Câu trả lời là: không, ít nhất là ở cấp độ các giải đấu hàng đầu do UEFA tổ chức.
Ngày 24/6/2021, UEFA chính thức xác nhận sẽ loại bỏ hoàn toàn điều luật này khỏi các giải đấu cấp câu lạc bộ kể từ mùa giải 2021-22. Quyết định này áp dụng cho hàng loạt giải đấu lớn nhỏ, không chỉ riêng luật bàn thắng sân khách Champion League hay Europa League mà còn bao gồm Women’s Champions League, UEFA Youth League, UEFA Super Cup và cả Europa Conference League.
Theo thông báo chính thức từ UEFA, luật thay thế được áp dụng như sau: nếu hai đội có tổng tỷ số bằng nhau sau hai lượt trận, các bên sẽ thi đấu thêm hiệp phụ với hai hiệp, mỗi hiệp 15 phút. Nếu sau hiệp phụ vẫn chưa thể phân định thắng thua, loạt sút luân lưu 11 mét sẽ được sử dụng để tìm ra đội chiến thắng cuối cùng.
Vậy vì sao UEFA lại đưa ra quyết định mang tính bước ngoặt này?
Chủ tịch UEFA Aleksander Ceferin từng giải thích rằng tác động thực tế của quy định này đã đi ngược lại mục đích ban đầu. Thay vì khuyến khích lối chơi tấn công, nó lại khiến các đội chủ nhà – đặc biệt ở lượt đi – trở nên rụt rè, ngại dâng cao đội hình vì lo sợ để thủng lưới sẽ trao lợi thế quyết định cho đối thủ.
Trên thực tế, làn sóng phản đối đã âm ỉ từ nhiều năm trước khi UEFA chính thức ra quyết định. Năm 2015, huấn luyện viên Arsene Wenger từng thẳng thắn gọi đây là quy định “lỗi thời” sau khi đội bóng Arsenal của ông bị loại khỏi Champions League bởi Monaco. Ông cho rằng bóng đá đã thay đổi rất nhiều kể từ thập niên 1960, khiến trọng số dành cho bàn thắng sân khách trở nên quá lớn so với bối cảnh hiện đại. Tương tự, huấn luyện viên Diego Simeone của Atletico Madrid cũng từng chỉ ra bất lợi rõ rệt cho đội đá lượt về trên sân nhà nếu trận đấu phải bước vào hiệp phụ, khi đối thủ vẫn được hưởng lợi từ những bàn thắng sân khách đã ghi trước đó.
Đáng chú ý, UEFA cũng không phải đơn vị đầu tiên xóa bỏ quy định này. Trước đó, Liên đoàn bóng đá Anh (EFL) đã loại bỏ luật bàn thắng sân khách khỏi Cúp Liên đoàn Anh (Carabao Cup) từ mùa giải 2018-19, một tiền lệ góp phần củng cố xu hướng cải cách sau này của UEFA.
Như vậy, luật bàn thắng sân khách mới nhất kể từ mùa 2021-22 trở đi, mọi cặp đấu loại trực tiếp tại các giải đấu cấp CLB của UEFA đều không còn áp dụng cách tính này. Thay vào đó, hiệp phụ và loạt luân lưu chính là “trọng tài” cuối cùng khi hai đội không thể phân định thắng thua sau 180 phút thi đấu chính thức.
Lời kết
Có thể thấy, luật bàn thắng sân khách từng là một phần lịch sử gắn liền với các đấu trường cúp châu Âu suốt hơn 55 năm, từ trận đấu đầu tiên năm 1965 cho đến khi chính thức bị UEFA loại bỏ vào mùa giải 2021-22. Việc thay thế bằng thể thức hiệp phụ và loạt sút luân lưu được xem là bước đi cần thiết nhằm đảm bảo sự công bằng hơn cho cả hai đội, đồng thời khuyến khích lối chơi cởi mở, tấn công thực chất thay vì tính toán dựa trên số bàn thắng sân khách như trước kia.